Biznes qiymatini baholash

Biznes qiymatini baholash — boshqaruv qarorlarini qabul qilishning eng muhim tarkibiy qismidir.

Zamonaviy tashkiliy-iqtisodiy sharoitlarda korxona (biznes) qiymatini baholash ko‘plab strategik va operatsion qarorlarni qabul qilish jarayonining muhim bosqichi hisoblanadi. Shu bilan birga, bu murakkab va ko‘p qirrali jarayondir. Kompaniyaning haqiqiy bozor qiymatiga asoslangan qarorlar qabul qilish uchun tajribali va malakali baholovchilar ishtiroki zarur.

Biznesni baholash turli vazifalarni hal qilishga qaratilgan bo‘lishi mumkin. U deyarli barcha qayta tashkil etish jarayonlarida zarur bo‘ladi: mulkdor almashganda, aksiyalashtirishda, qo‘shilish va qo‘shib olish jarayonlarida hamda boshqa ko‘plab holatlarda.

Nima uchun biznesni baholash kerak

Maxsus baholash kompaniyasini jalb qilish ko‘plab vaziyatlarda keyingi faoliyat muvaffaqiyatini belgilaydi.

Biznes qiymatini baholash quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:

• korxona boshqaruvi samaradorligini oshirish;

• fond bozorida aksiyalar va obligatsiyalarni sotish yoki sotib olish;

• asoslangan investitsion qaror qabul qilish;

• korxonani to‘liq yoki qisman sotish;

• hamkorlar ulushini aniqlash (shartnoma tuzish yoki bekor qilishda, sheriklardan biri vafot etganda);

• korxonani restrukturizatsiya qilish (tugatish, qo‘shilish, qo‘shib olish, xolding tarkibidan alohida korxona ajratish) — bunda bozor qiymatini, aksiyalarni sotib olish narxini yoki mukofot miqdorini aniqlash zarur;

• korxona rivojlanish strategiyasini ishlab chiqish, kelajak daromadlari va barqarorligini baholash;

• kredit olishda korxonaning kreditga layoqatliligini va garov qiymatini aniqlash (balans qiymati bozor qiymatidan farq qilishi mumkin);

• sug‘urtalash jarayonida aktivlar qiymatini aniqlash;

• soliqqa tortish bazasini aniqlash;

• inflyatsiya sharoitida moliyaviy hisobotning ishonchliligini oshirish;

• biznesni rivojlantirish investitsiya loyihasini amalga oshirishda korxona, kapital va aktivlarning boshlang‘ich qiymatini aniqlash.

Biznesni baholash metodlari

Biznesni baholash metodologiyasi baholash faoliyatidagi eng murakkab yo‘nalishlardan biridir. Har bir holatda metod tanlash baholash maqsadi va korxonaning o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq.

Baholash uchta asosiy yondashuv doirasida amalga oshiriladi:

Xarajat yondashuvi (aktivlar asosida) — kompaniya aktivlarining bozor qiymatidan majburiyatlar qiymatini ayirish orqali aniqlanadi.

Daromad yondashuvi — korxonadan kutilayotgan daromadlarni aniqlash va ularni baholash sanasiga keltirish asosida hisoblanadi.

Taqqoslash yondashuvi — baholanayotgan korxonani o‘xshash kompaniyalar bilan, ular bo‘yicha bitim narxlari mavjud bo‘lsa, solishtirish asosida aniqlanadi.

Amaliyotda ishonchli natija olish uchun odatda barcha uch yondashuv qo‘llanilib, keyin ularning natijalari asosli ravishda umumlashtiriladi.